Blog Staf Pelckmans & Bart Caron

Een monoculturele of een diverse cultuurwereld?

Bart Caron en Staf Pelckmans delen twee passies: een passie voor politiek en een passie voor kunst en cultuur. Wekelijks tot aan de verkiezingen (en wie weet daarna nog) bloggen ze over het belang van cultuur in de samenleving. Deze week is het woord aan Bart. Over de zoektocht naar diversiteit in de cultuurwereld.

Geen superdiverse samenleving zonder culturele emancipatie. De uitsluiting, achterstelling en discriminatie van etnisch-cultureel diverse groepen behoeven geen uitvoerige bewijslast. Ook in de culturele wereld. Als je rondkijkt, kan je het niet ontkennen, het sociaal-cultureel werk, de kunsten of het cultureel erfgoed zijn overwegend blank en westers georiënteerd. Zowel bij de deelnemers en de bestuursleden als de professionals, moet je met een loep zoeken naar mensen met een andere etnisch-culturele achtergrond. Heel voorzichtig, letterlijk bijna, zien we hen opduiken in het theater, in de muziek en hedendaagse dans, of in de tentoonstellingsruimte van de beeldende kunsten. Gelukkig zijn er ook veel zelforganisaties van diverse etnisch-culturele pluimage.

Kortom, de culturele omgeving in Vlaanderen weerspiegelt absoluut niet de diversiteit in de samenleving. Voor ons is diversiteit, een mozaïek aan smaken, visies en praktijken een na te streven doel. Het is niet zo eenvoudig te bereiken. Zo is onze artistieke canon sterk geworteld in een twintigste-eeuws westers waardenkader. Kijk naar de groten in de muziek, het zijn allemaal westerse componisten van polyfonisten langs de barok tot aan de klassieken en modernen. Idem voor literatoren en theatermakers. Het is alsof alleen onze smaak de juiste is. Je kan je zelfs afvragen of wij als blanke Vlamingen bewust of onbewust de deur gesloten voor nieuwe Vlamingen? Wij bouwen zo weinig of geen brugjes naar hun cultuur/culturen. We leven vol verwachting dat zij onze muziek, ons toneel en onze dans zullen waarderen. Hoe vaak brengen onze cultuurhuizen daarentegen andere cultuuruitingen dan de westerse, wars van elke vorm van exotisme?

Waarom is het zo moeilijk om nieuwe Vlamingen in de bestuurskamer of personeelsploeg (niet alleen voor koffie of schoonmaak) te verwelkomen? Doen we voldoende moeite? Neen.

Het heersende politieke klimaat draagt er stevig tot bij dat opinion leaders een superdivers cultuurpalet eigenlijk niet zo belangrijk vinden, er zelfs verkrampt op reageren. Ideologisch wordt door de meerderheidspartijen teruggegrepen naar een monoculturele mythe, cfr. Martha Nussbaum die stelt dat homogeniteit en culturele assimilatie in Europa altijd overheersten. De lokale variant daarvan klinkt actueel als dominante en publieke “Vlaamse” cultuur: nieuwkomers houden hun cultuur best privé, van hen wordt verwacht dat ze de dominante publieke cultuur erkennen. Je wordt in hun ogen pas burger als je de dominante cultuur omarmt. Ze beklemtonen de nood aan een gemeenschappelijke cultuur die ze vatten binnen enge kaders. Dat werkt niet verbindend, maar vervreemdend.

Laat ons daarom de deuren letterlijk opengooien voor 'alle' kunstenaars en culturele werkers, met welke culturele achtergrond ook. Of nog beter, we nodigen ze uit. Ze moeten zich niet verplicht voelen om te komen, maar we geven ze eerlijke kansen. Hetzelfde geldt voor het superdiverse publiek, dat we actief opzoeken in wijken en buurten. We moeten programma's aanbieden met herkenbaarheid en affiniteit. Of misschien nog liever: we gaan hun wensen voor het cultuurcentrum, festival, bibliotheek, theaterhuis nieuwsgierig beluisteren. Laat hen vooral ook hun eigen favoriete bands programmeren. Nodig ze uit als vrijwilliger of bestuurder. Selecteer ze met het oog op diversiteit van de medewerkers.

Zo worden culturele werkers culturele bemiddelaars, bruggenbouwers, makelaars in culturele diversiteit. We moeten gaan voor een hedendaags Vlaams verhaal dat uitblinkt in culturele meervoudigheid en topkwaliteit. Het vereist investeringen in musea, archieven, dans- en theatergezelschappen, in kunstenaars en creatieve geesten. Omdat een etnisch-cultureel divers cultuurbeleid nooit kan uitgaan van een monoculturele mythe.

Bart Caron, 19 mei 2019

 

 

"Het Museum voor Schone Kunsten Gent (MSK) en Intercultureel Muziekcentrum De Centrale organiseerden een muzikale wandeling doorheen de museumcollectie. De Iraanse muzikant Ehsan Yadollahi en de Syrische violist Shalan Alhamwy kregen de opdracht om elk vijf werken uit de museumcollectie van het MSK uit te kiezen en om hun interpretatie van deze werken in muziek neer te zetten."

 


Vlaanderen duwt het lokale cultuurbeleid uit z’n bed!

Onze fiere cultuurstaat Vlaanderen nam voorbije legislatuur meer dan ooit afstand van één van haar sterkste troeven: namelijk haar dynamische verhouding met het lokaal cultuurbeleid. Enerzijds door het wegnemen van de persoonsgebonden bevoegdheden van de provincies, anderzijds door het bruusk afbreken van haar immer spannende latrelatie met de lokale besturen.

Decennialang stimuleerde de Vlaamse gemeenschap haar lokale besturen via een breed en gevarieerd instrumentarium van subsidies en structureel geoormerkte middelen voor hun lokaal cultuurbeleid. In 2016 slaagde men er echter in (quasi geruisloos!) het decreet lokaal uit te hollen tot een lege doos: alle Vlaamse cultuursubsidies worden immers vanaf dan - via de grote stoofpot van het gemeentefonds - aan de gemeentebesturen overgemaakt: onvoorwaardelijk en zonder tijdsafbakening. Waar in het synchrone kunstendecreet elke euro bijna obsessief moet worden verantwoord ontneemt de Vlaamse overheid zich in deze elke vorm van aansturing, coördinatie en stimulering.

Dit alles onder het adagio van een ongebreideld geloof in de kracht van de lokale besturen: mooi en edel op papier maar een vergiftigd geschenk dat heel ons zorgvuldig opgebouwd cultureel eco-spreidingsysteem dreigt te verzieken. Want diezelfde krachtdadige lokale besturen trokken vorige week nog aan de noodrem. Sommigen onder hen dreigen zelfs – letterlijk - failliet te gaan (cfr. Cis Stijnen in DM 26/04). Vlaanderen schuift immers zoveel bevoegdheden naar hen door zonder de nodige boter bij de vis waardoor de lokale bestuurskracht zich alvast financieel laat uitputten. Niet noodzakelijke uitgaven zoals bv. voor de cultuursector zullen dan ook niet zelden als eerste geviseerd worden. Kunstenpunt maakte in 2018 al gewag van 30% minder programmering van gesubsidieerde gezelschappen in de culturele centra…

Deze hele operatie voltrok zich bovendien volledig boven de hoofden van de cultuurwerkers ten velde: ik ken geen enkele directeur, bibliothecaris of coördinator van een cultuur- of gemeenschapscentrum die hier een begin van enthousiasme voor voelde. De meeste schepenen van Cultuur waren hier geen vragende partij voor. Ze weten maar al te goed dat als steden en gemeenten, en Vlaanderen, samenwerken, ze betere resultaten halen. Tegelijk werden ook – met het mes op de keel - hun steunpunten VVC, VVBAD zonder geld gezet. Vlaanderen wil minder bemoeials en wilde de centen inzetten voor het nieuwe steunpunt  ‘Bovenlokale cultuurwerking’.

En voor alle duidelijkheid, Groen wil niet mordicus terug naar het oude model van geoormerkte subsidies en beleidsplannen. Het zijn volwassen organisaties die hun ding kunnen doen. Maar de samenleving verandert, de uitdagingen voor culturele instellingen (bibs, cc en gc’s, cultuurdiensten) ook. Ze blijven echter van onwaarschijnlijk groot belang voor ons cultureel ecosyteem van productie en spreiding, zeker voor kwetsbare maar zo nodige kunstvormen die nauwelijks kunnen overleven. In een echt ambitieus en vooruitdenkend cultuurbeleid had men van de gelegenheid gebruik moeten maken om de spreidingssector grondig te analyseren en te renoveren. En om samen te investeren in meer kleur in het publiek, op het podium en in de kantoren. Onze cultuurhuizen zijn blank. De etnisch-culturele diversiteit binnenbrengen is een reuzegrote uitdaging.

Het ombouwen van onze cultuur- en gemeenschapscentra  tot echte dynamische cultuurhuizen met een veel grotere autonomere bestuurskracht en responsabilisering, en ook een gedepolitiseerde ‘cultural governance’. Met  slimme verbindingen met andere culturele actoren en instellingen. En waarom niet: op sub-regionaal niveau een schaalvergroting waarbij duurzame samenwerkingsmodellen extra mogelijkheden krijgen.

De band tussen de steden en de gemeenten en de Vlaamse overheid moet dus met urgentie worden hersteld. Groen gaat hierbij voor een op vrijwilligheid gebaseerd stimuleringsbeleid. Dus, zonder verplichtingen voor de lokale besturen, behalve één: het openhouden van een openbare bibliotheek,  de toegang tot informatie en literatuur- via boeken, tijdschriften, internet en andere dragers - voor alle burgers vinden we een basisopdracht voor elk lokaal bestuur.

Het recente decreet op de bovenlokale cultuurwerking kan bij dit alles hooguit de pijn wat verzachten. De rommelige snelstart en onderfinanciering van het daaraan gekoppelde nieuwe steunpunt  boezemt helaas niet zoveel vertrouwen in.

Kortom: het lokale cultuurbeleid is door Vlaanderen uit haar warme nest geduwd. Kil en koel helemaal op schema met haar genadeloos vrije marktdenken.

Voorwaar een warm Vlaanderen!

Staf Pelckmans, 9 mei 2019

 

P.S.: Alle cultuurprofessionals welkom op het Cultuurdebat in Cultuurcentrum Strombeek Grimbergen aanstaande maandag, 13 mei, 14u30-17u. Auteurs Bart Caron en Guy Redig stofferen het debat met een aantal inzichten uit hun recente publicatie 'Vanop de Frontlijn' waarin ze reflecteren op het Vlaamse cultuurbeleid. Aansluitend leidt moderator Jan Hautekiet de discussie, waaraan onder meer ook ik deelneem, in goede banen. Meer info: https://bit.ly/2vGxsBX

Deelname is gratis, maar vooraf inschrijven is noodzakelijk. ✍️ Dat kan hier: https://bit.ly/303nKYu!

Tot maandag!

 

"Bekijk de historische beelden van het ontstaan van de Kultuursentra(!) in Vlaanderen"

 

 

 

 


Is cultuurbeleid iets voor B-politici?

Hoe belangrijk is Cultuur in het Vlaamse beleid? We hebben toch al een 'cultuur'-minister. Dat mag een troost zijn. Een schrale. Immers, in financieel opzicht is cultuur een uiterst marginaal beleidsdomein. Cultuur vertegenwoordigt slechts 1,12% van de totale Vlaamse begroting. Deze laatste klokt in 2019 af op haar hoogste bedrag ooit, nl. 46,3 miljard euro.

Dat onderwijs en welzijn veel kosten, is logisch en begrijpelijk. Maar cultuur is toch maar het ondergeschoven kind. Die 1,12% voor cultuur is aan de magere kant. Het komt neer op zo'n 517,7 miljoen euro. Daarmee worden in Vlaanderen honderden organisaties ondersteund in verschillende sectoren: in de kunsten, het sociaal-cultureel werk en het cultureel erfgoed. Daar zijn spraakmakende huizen bij zoals NTGent, of het KMSKA, of de AB, het SMAK enz., maar ook tal van organisaties als  Femma, Davidsfonds, Vormingplus, VLAMO of Koor en Stem, vele musea en archieven, veel jonge artiesten, enz. De effecten zijn groot. De inbreng van de overheid is beperkt. Veruit de meeste organisaties verwerven overigens op basis van die subsidies ook veel eigen middelen. Elke euro van de overheid mobiliseert minstens evenveel geld uit de samenleving. Het is trouwens een arbeidsintensieve sector, met matige lonen, en veel onzekerheid.

Helaas, tijdens de voorbije legislatuur werd er door de Vlaamse regering dan nog eens stevig bespaard op dat beperkte budget. Cultuur leverde het meeste in van alle beleidsdomeinen. Zonde.

Het (on)belang van cultuur blijkt ook het feit dat Sven Gatz in de rangorde de laatste minister is. De Open VLD kwam pas in de coalitie toen ze als partij nodig bleken om een federale regering te vormen. De partij eiste meteen ook twee ministerposten op in de Vlaamse regering. Dat gebeurde pas nadat het Vlaamse regeerakkoord al was onderhandeld. Kortom, minister Gatz en zijn partij hadden nul komma nul inbreng in het cultuurprogramma. De kaarten waren al verdeeld, de opties genomen, de budgetten vastgelegd. Gevolg? Financiële ademruimte voor cultuur heeft hij niet kunnen waarmaken.

Kijk ook even naar de cultuurcommissie van het Vlaams parlement. Fijne mensen, oprecht geïnteresseerd in kunst en cultuur, maar niet meteen de toppers van hun partij. Cultuurpolitiek is vandaag de B-ploeg van de politiek. De A-ploeg houdt zich bezig met economie, werk, onderwijs, welzijn...

En toch, elk regeerakkoord put zich opnieuw uit in superlatieven over cultuur, over kunstenaars, over ons erfgoed of over sociaal-culturele praktijken. Veel mooie woorden over het belang van cultuurparticipatie, over de noodzakelijke rol van verenigingen, de zorg voor ons erfgoed enz. Helaas, deze lofbetuigingen klinken, nader bekeken, hol en niet geloofwaardig. Recent bleek nog uit de stemtest dat de huidige regeringspartijen op Vlaams niveau het cultuurbudget in de toekomst niet willen laten stijgen. Alsof er geen grote noden zijn…

Cultuur is buitengewoon belangrijk voor een samenleving waarin begrip en verdraagzaamheid aanwezig zijn. Dat schreef Prof. Ignaas Devisch onlangs nog in De Standaard. Een citaat: “Wie iedereen wil meekrijgen in het verhaal van de democratie, moet inspanningen leveren. Daarbij hoort een brede definitie van cultuur, zodat elkeen zich erin herkent.”

Vooruit, straks moet de minister van Cultuur een toppoliticus zijn, geen teruggeroepen bierbrouwer. Straks moet de Cultuurcommissie samengesteld zijn uit de toppolitici van Vlaanderen. Straks moet er een stevig hoofdstuk in het regeerakkoord staan over cultuur, met een engagement over een stijging van het budget. Dat zou zelfs eenvoudig moeten gaan, de Vlaamse begroting kweekt al jaren overschotten, aldus de minister-president. Een snee brood voor cultuur, iets meer dan enkele kruimels: daar zijn we al dankbaar voor.

Bart Caron, 2 mei 2019.

 

“Een getraliede en gekooide minister van Cultuur (2014)”


Over rails, dwarsbalken en sporen

Bart Caron en Staf Pelckmans delen twee passies: een passie voor politiek en een passie voor kunst en cultuur. Wekelijks tot aan de verkiezingen (en wie weet daarna nog) bloggen ze over het belang van cultuur in de samenleving. Deze week is het woord aan Staf. Over cultuur als verbindende factor en bruggenbouwer.

In een maatschappij, die economische belangen zo centraal stelt dat het menselijke - en meer nog het sociale - dreigt verloren te gaan, zoeken mensen naar nieuwe vormen van verbinding en zingeving. Cultuur bouwt bruggen zodat mensen elkaar in alle openheid kunnen ontmoeten. Groen meent dat we hiermee misschien niet de wereld kunnen redden maar wel versterken! Kunst inspireert, confronteert, relativeert, ontroert, daagt uit en geeft hoop! Verbeeldingskracht is onmisbaar om het bekende te bevragen en ons nieuwe werelden te tonen.
Kunsten en cultuuruitingen bestaan bij de gratie van haar makers en bedenkers. Daarom wil Groen met cultuur (en dus ook de kunsten) voluit inzetten als een toegevoegde waarde ‘an sich’ : als wezenlijk maatschappelijk bindmiddel. Op een open en tolerante houding waarin iedereen zich kan ontplooien, op een culturele kruisbestuiving die leidt tot nieuwe inspiratie en creatie.
En neen, cultuur functioneert niet in een vacuüm, maar is een wezenlijk deel van een landschap en dus van een ecosysteem. Meer zelfs, ze spoort als een locomotief door onze Vlaamse en internationale velden. Ze gaat hierbij niet alleen op zoek naar de schoonheid maar ook - en zeer bewust - naar de helaasheid der dingen. De vijf V’s: vergrijzing (steeds ouder), verdunning (steeds meer alleenstaanden), vergroening (steeds jonger) en – vooral ook – verarming (steeds armer) en verkleuring (steeds diverser qua herkomst), plus de interacties daartussen.
De volgende Vlaamse regering moet veel slimmer de krachten van haar cultuurbeleid inzetten! Transversaal zowel in haar onderwijs-, welzijns- en diversiteitsbeleid als in haar strijd tegen kansarmoede en voor haar klimaatambities! En alstublieft niet alleen symbolisch en voor de schone schijn maar ook daadwerkelijk met aan budgetten gekoppelde acties. In ‘realtime’ en een gezamenlijk geloof in de bijzondere krachten ervan. Immers: geen reis zonder trein, geen trein zonder rails, geen sporen zonder dwarsverbindingen!
Staf Pelckmans, 24 april 2019.
Theater Stap speelt ‘Ook’ (2002- Sidi Larbi Cherkaoui –Nienke Reehorst)
Hier vindt u een link naar een filmpje van ‘Ook’ van Theater Stap.
Theater Stap werd opgericht in 1984 in een gedeelde samenwerking met Vibo-de Brem (Buso-onderwijs), Dagcentrum Kasteel (Welzijn) en cc de Warande/kunstendecreet (cultuur) tewerkstellingsstatuten (werk).
Hun laatste kortfilm “De terugkeer van Sooi Dingemans” (2019) is genomineerd in de Oscar longlist van Cannes 2019!

Cultuur en de media

Staf Pelckmans komt van de Turnhoutse Warande en gaat wellicht naar het Vlaams parlement. Bart Caron vertrekt er. Staf staat derde op de lijst van Groen in Antwerpen, Bart duwt in West-Vlaanderen. Ze delen een passie voor kunst en cultuur. In deze reeks bloggen ze wekelijks tot aan de verkiezingen, en misschien ook daarna nog, over het belang van cultuur in de samenleving.

De kranten, tijdschriften, radio en televisie besteden steeds minder aandacht aan kunst en cultuur. Behalve als het om populaire – lees: commerciële – cultuur gaat. De reden klinkt simpel: het levert meer lezers, dus meer verkochte kranten en tijdschriften op. De commerciële belangen van populaire evenementen en media sporen samen. Kijk maar naar Rock Werchter, K3, studio 100, nieuwe filmreleases, mode, enz. Ze hebben vooral belangstelling voor incidenten en tragische gebeurtenissen. Blader even door Dag Allemaal, het populairste tijdschrift in Vlaanderen, of in Humo, het equivalent voor de lezer met een andere (niet meteen betere) smaak. Vergelijkbaar, Het Laatste Nieuws en De Morgen.

In de populaire pers gaat het over de vedetten van de populaire cultuur, over sterren met schuin gedrag. Maar over Tomorrowland, Kamping Kitsch, rock en pop schrijven alle media, ook de ernstige. De cultuurconsument zapt dat het een lieve lust is, de media volgen.

Spektakeljournalistiek blijkt helemaal geen eigendom van de populaire media. Ook de ernstige media vergapen zich graag aan smeuïge evenementen. Kijk maar naar de herrie rond de productie Lam Gods van NTGent, of de wijze waarop de problemen met grensoverschrijdend (seksueel) gedrag, #metoo, een trieste journalistieke vertaling kregen.

Wat met de aandacht voor de gesubsidieerde cultuur – lees: deze cultuuruitingen die geen geld opbrengen? Die is mager. Als die er al is, gaat het om de chique concerten en prestigieuze tentoonstellingen. Verenigingsleven, amateurkunsten, erfgoed en archieven? Ronduit onbestaand in onze media. Nieuws is immers bedoeld om zoveel mogelijk lezers, kijkers en luisteraars aan te trekken. Advertentieruimte klikt zich onverbiddelijk daaraan vast, ook aan het dividend van de aandeelhouders.

Uitzonderlijk bieden radio – vooral Klara – en tv-producties hier verademing. We willen de VRT aanmoedigen om hoger in te zetten op eigen kwalitatieve fictie (Tabula Rasa, Bevergem, Stille Waters, enz), i.p.v. de eindeloze saaie sliert aan spel- en quizprogramma's. Dat is ook goed voor het gesubsidieerde theater dat het artistieke personeel levert. Maar we zien ook dat de VRT zich steeds meer gedraagt als een speler in een commerciële omgeving. Bekijk de aankoop van sportrechten of de ronduit schandalige reclameboodschappen voor gokken op sportwedstrijden. De VRT moet een omroep zijn die de cultuursector ondersteunt en de luisteraars cultuur bijbrengt. Neem de muziekkeuze op de VRT-radio: die is vooral bepaald door de grote labels. De aandacht voor muziek van bij ons en de aandacht voor jazz, blues, folk en wereldmuziek is verbannen naar de achtergrond of de nachtuitzendingen. We relativeren graag: zonder de VRT zou de diversiteit in kwaliteiten op de Vlaamse radio nog schraler zijn. In kranten verschijnen bijna geen recensies en analyses meer, ze zijn verdwenen in het hoge gras van het spektakel. De zeldzame boekenbijlagen zijn bedreigd met uitsterven.

Ja, de media zijn vooral de trouwe waterdragers van de gevestigde orde, smaakbevestigend, weinig kritisch over de uitwassen van de commerciële cultuur, de problemen waarmee artiesten worden geconfronteerd of de kwaliteit van het aanbod. Gelukkig zijn er nog enkele culturele tijdschriften, vooral voor fijnproevers. Zij verdienen steun. Jammer dat kranten en weekbladen, die een groot publiek bereiken, zich steeds verder terugtrekken.

 

Bart Caron, 17 april 2019.

Reacties

Vennligst sjekk din e-post og klikk på lenken for å bekrefte din nye e-postadresse.